Quan điểm cơ bản về vấn đề nông dân trong chính sách kinh tế mới là: Lấy nông nghiệp làm nền tảng phát triển kinh tế, trao quyền tự chủ cho nông dân, xây dựng mối quan hệ công - nông. Lênin nói “Cải thiện đời sống của nông dân, bằng cách nâng cao lực lượng sản xuất của họ. Phải bắt đầu từ nông dân”(1). Như vậy chính sách kinh tế mới đã xác định đúng vai trò quyết định của nông dân trong công cuộc khôi phục, xây dựng đất nước. Quan điểm chính trị “bắt đầu từ nông dân” của NEP là một trong “những biện pháp cấp tốc, cương quyết nhất, cấp thiết để cải thiện đời sống của nông dân và nâng cao năng lực sản xuất của họ”(2).

Theo NEP, công nghiệp và nông nghiệp là hai ngành sản xuất chủ yếu của nền kinh tế quốc dân đối với những nước quá độ lên CNXH từ một nền kinh tế tiểu nông. Vấn đề đặt ra là, giải quyết mối quan hệ giữa hai ngành này như thế nào cho hợp lý, để vừa phát huy được vị trí, vai trò của từng ngành, vừa tạo điều kiện, tiền đề thúc đẩy lẫn nhau. NEP là một sách lược đúng đắn để giải quyết vấn đề này, thông qua việc đặt vấn đề phát triển nông nghiệp lên hàng đầu, tạo điều kiện cung cấp lúa mì cho công nhân và nguyên liệu để phát triển công nghiệp. Ngược lại, sự phát triển công nghiệp phải hướng vào phục vụ phát triển nông nghiệp.  Nội dung của NEP đã giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa công nghiệp và nông nghiệp; củng cố và xây dựng liên minh công nông - một trong những điều kiện cơ bản để thực hiện cách mạng XHCN đối với những nước quá độ lên CNXH từ một nền kinh tế tiểu nông. 

Nếu trong giai đoạn giành chính quyền, liên minh công nông, chủ yếu được xây dựng trên cơ sở chính trị, thì trong giai đoạn xây dựng CNXH, NEP đã cho thấy phải củng cố, xây dựng liên minh này cả trên cơ sở kinh tế, nghĩa là phải quan tâm đến lợi ích kinh tế của nông dân, tạo ra mối quan hệ kinh tế giữa công nghiệp và nông nghiệp. Lênin khẳng định: Việc trao đổi hàng hóa, tức đòn xeo chủ yếu của chính sách kinh tế mới, được đặt lên hàng đầu. Không thiết lập việc trao đổi hàng hóa hay sản phẩm một cách có hệ thống giữa công nghiệp và nông nghiệp, thì không thể có được mối quan hệ đúng đắn giữa giai cấp vô sản và nông dân, không thể tạo ra được một hình thức liên minh kinh tế hoàn toàn vững chắc giữa hai giai cấp đó trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên CNXH”(3). Thực tiễn đó đã bác bỏ những luận điệu của kẻ thù và kẻ hoài nghi coi NEP như một chính sách quay về chủ nghĩa tư bản.

Trong quá trình phát triển kinh tế, Đảng ta bắt đầu từ nông nghiệp, nông dân và nông thôn; đặt vấn đề nông dân và kinh tế nông nghiệp lên hàng đầu “Tập trung sức phát triển mạnh nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu”(4). Xuất phát từ quan điểm đó, trong quá trình thực hiện sự nghiệp đổi mới, xây dựng đất nước; Đảng ta luôn xác định nông dân là chủ thể của quá trình phát triển. Trải qua các kỳ đại hội, Đảng ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, biện pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng cao đời sống nông dân. Văn kiện Đại hội XI, Đảng ta chỉ rõ:  Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn. Huy động mọi nguồn lực, tập trung đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới theo hướng văn minh, giàu đẹp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân.

Chương trình xây dựng nông thôn mới hiện nay Đảng ta coi nông dân là chủ thể của quá trình phát triển; thực hiện chương trình tam nông và thúc đẩy ba nhà vào cuộc. Đẩy mạnh phát triển toàn diện nền sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại. Chú trọng đào tạo nghề cho nông dân; từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi ngành nghề cho nông dân theo hướng “ly nông bất ly hương”; gắn phát triển nông nghiệp với xây dựng đô thị theo quy hoạch; gắn nông nghiệp với phát triển công nghiệp, dịch vụ. Làm thay đổi căn bản bộ mặt nông thôn và nông dân, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân.  Tạo tiền đề vất chất - xã hội cho sự chuyển biến trong ý thức hệ của người nông dân từ tư duy hiện vật sang hình thái tư duy theo giá trị; đưa nền sản xuất nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với kinh tế thị trường; làm cho quá trình “Nông thôn hóa đô thị “ và “Đô thị hóa nông thôn” dần diễn ra như là một quy luật của quá trình phát triển. Tạo cơ sở kinh tế cho việc gắn nông nghiệp với công nghiệp, từ đó tạo dựng khối liên minh công - nông trong quan hệ kinh tế, nhằm củng cố liên minh trong lĩnh vực chính trị như là một tất yếu.  

Như vậy, thành tựu đã đạt được sau những năm đổi mới và những kết quả bước đầu đạt được của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới hiện nay, đã thể hiện sự vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt NEP vào công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế, đổi mới đất nước của Đảng. Mặc dù ra đời cách đây gần một thế kỷ, nhưng nội dung vấn đề nông dân trong Chính sách kinh tế mới (NEP) của Lênin vẫn giữ nguyên giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn.