Về phía Trung ương Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam có ông Nguyễn Đức Hồng, Ủy viên Ban Thường vụ, Chánh Văn phòng Trung ương Hội; ông Vũ Quý Phàn, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Trưởng ban Chính sách và Phong trào Trung ương Hội.

Đoàn công tác của Ban Thi đua – Khen thưởng Trung ương làm việc với Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam sáng 9/9

Theo báo cáo của Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam, qua các thời kỳ kháng chiến và bảo vệ Tổ quốc, lực lượng thanh niên xung phong có hơn 400.000 người tham gia, trong đó có các trường hợp là liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và người bị nhiễm chất độc hóa học.

Việc xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang vì vậy không chỉ là chính sách khen thưởng của Đảng, Nhà nước mà còn thể hiện sự ghi nhận đối với những đóng góp, hy sinh của lực lượng thanh niên xung phong trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Từng bước hoàn thiện cơ sở pháp lý, thống nhất triển khai

Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022 quy định việc xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang đối với thanh niên xung phong có thành tích trong các cuộc kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc, hoàn thành nhiệm vụ, trung thành với cách mạng, có thời gian tại ngũ từ 2 năm trở lên. Đối với thanh niên xung phong hy sinh trong khi làm nhiệm vụ và đã được công nhận liệt sĩ thì được truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang.

Để triển khai quy định này, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 28/2024/NĐ-CP ngày 6/3/2024 quy định quy trình, thủ tục xét tặng, truy tặng Huy chương; Bộ Nội vụ ban hành Thông tư số 02/2024/TT-BNV ngày 12/6/2024 quy định biện pháp thi hành.

Từ ngày 1/1/2026, Quyết định số 01/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, trong đó có trình tự, thủ tục xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang, thay thế các quy định trước đây về nội dung này.

Bộ Nội vụ đã ban hành các văn bản hướng dẫn, đôn đốc các địa phương triển khai thực hiện. Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương cũng tổ chức 2 lớp tập huấn vào các năm 2024 và 2026 cho đại diện lãnh đạo Sở Nội vụ, lãnh đạo Ban, Phòng Thi đua - Khen thưởng các địa phương, góp phần thống nhất nhận thức và cách thức triển khai chính sách.

Hơn 6.000 hồ sơ đã được các địa phương trình

Theo báo cáo của Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương, từ năm 2024 đến ngày 8/9/2026, các tỉnh, thành phố đã trình 6.049 trường hợp đề nghị xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang.

Trong số này, Bộ Nội vụ đã thẩm định, trình Thủ tướng Chính phủ 2.823 trường hợp; 796 trường hợp đang được thẩm định; 2.436 trường hợp được để lại do chưa đủ điều kiện, tiêu chuẩn, hồ sơ, thủ tục theo quy định.

Một số địa phương có số lượng hồ sơ đề nghị khen thưởng lớn là Nam Định (cũ), Phú Thọ, Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Yên Bái (cũ), Hải Dương (cũ), Đồng Nai, Thái Nguyên, Đồng Tháp, Tuyên Quang.

Qua quá trình thẩm định cho thấy, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là việc xác minh quá trình tham gia thanh niên xung phong và thời gian công tác của cá nhân. Nhiều hồ sơ thiếu giấy tờ minh chứng; kê khai chưa đúng mẫu; việc xác nhận hồ sơ ở một số trường hợp chưa đúng thẩm quyền.

Đáng chú ý, có trường hợp thông tin về thời gian tham gia thanh niên xung phong trong quyết định hưởng chế độ của UBND cấp tỉnh không thống nhất với quyết định trợ cấp của cơ quan chuyên môn; một số quyết định không ghi thời gian tham gia thanh niên xung phong hoặc hồ sơ gốc không còn, gây khó khăn cho việc xác định điều kiện, tiêu chuẩn xét khen thưởng.

Tình trạng này cũng phản ánh rõ ở số hồ sơ đang tồn đọng tại địa phương. Tính đến ngày 14/8/2026, tổng số hồ sơ còn tồn đọng là 50.249 hồ sơ, trong đó cấp xã có 40.932 hồ sơ, cấp tỉnh có 9.138 hồ sơ.

Nhiều hồ sơ thiếu giấy chứng nhận thanh niên xung phong hoặc quyết định trợ cấp; giấy tờ lưu trữ qua thời gian bị thất lạc, hư hỏng, thông tin không còn rõ ràng. Một số trường hợp có sự khác nhau về ngày, tháng, năm sinh giữa hồ sơ tham gia thanh niên xung phong với giấy tờ cá nhân hiện nay; nguyên quán có sự thay đổi theo địa giới hành chính; trường hợp liệt sĩ có Bằng Tổ quốc ghi công nhưng không thể hiện rõ là thanh niên xung phong.

Những vướng mắc về hồ sơ, giấy tờ lịch sử đặt ra yêu cầu phải tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng và Hội Cựu Thanh niên xung phong các cấp để xác minh, đối chiếu thông tin, bảo đảm việc xét khen thưởng vừa đúng quy định, vừa không bỏ sót những người có quá trình cống hiến, hy sinh.

Đoàn công tác của Ban Thi đua – Khen thưởng Trung ương chụp ảnh lưu niệm với đại diện Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam

Bảo đảm quyền lợi chính đáng, tránh gây phiền hà cho người dân

Theo Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương, để việc xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang tiếp tục được triển khai thực hiện hiệu quả thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Quyết định số 01/2026/QĐ-TTg, giúp cán bộ và người dân nắm rõ quy định về xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang.

Cùng với đó, cần tiếp tục tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác thi đua, khen thưởng và Hội Cựu Thanh niên xung phong các cấp; thống nhất trong hướng dẫn kê khai, lập hồ sơ, xác nhận thành tích và quy trình xét duyệt.

Công tác rà soát, thẩm định hồ sơ cần được thực hiện kỹ ngay từ cấp xã, cấp tỉnh nhằm hạn chế tình trạng hồ sơ chưa đủ điều kiện, tiêu chuẩn, thủ tục vẫn được trình lên cấp có thẩm quyền, làm kéo dài thời gian giải quyết.

Đối với những hồ sơ đầy đủ căn cứ pháp lý, cần phối hợp chặt chẽ để sớm thẩm định, trình khen thưởng, trong đó ưu tiên các trường hợp liệt sĩ là thanh niên xung phong và những trường hợp có đầy đủ giấy tờ chứng minh quá trình tham gia, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người được khen thưởng và thân nhân.

Đối với những hồ sơ còn thiếu thông tin, cần chủ động xác minh, đối chiếu với các cơ quan, đơn vị liên quan. Trường hợp không đủ điều kiện, tiêu chuẩn hoặc không có đủ căn cứ pháp lý để xét khen thưởng, cần thông báo rõ lý do cho cá nhân, thân nhân gia đình biết, hạn chế việc phải bổ sung, làm lại hồ sơ nhiều lần, gây phiền hà cho người dân.

Bên cạnh đó, các địa phương cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và kịp thời giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến việc xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang; đồng thời phản ánh những khó khăn, bất cập phát sinh trong thực tiễn về Bộ Nội vụ qua Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương để được tổng hợp, hướng dẫn, giải quyết theo quy định.

Việc triển khai chính sách xét tặng, truy tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa thiết thực trong việc ghi nhận công lao, đóng góp của các thế hệ thanh niên xung phong. Đây cũng là trách nhiệm của các cơ quan làm công tác thi đua, khen thưởng trong việc đưa chính sách đi vào cuộc sống, bảo đảm đúng đối tượng, đúng tiêu chuẩn, đúng quy trình, kịp thời và công bằng, qua đó góp phần lan tỏa truyền thống yêu nước, tinh thần cống hiến và những giá trị tốt đẹp của lực lượng thanh niên xung phong.

Mai Thảo